Spis Treści
I.
Wstęp6
II. Koncepcja badań własnych 9
1. Swoistość pedagogiki jako nauki 9
2. Przedmiot badań pedagogicznych 19
3. Problemy badawcze 23
4. Procedury, strategie i metody badań pedagogicznych 28
5. Organizacja i etapy badań pedagogicznych38
III. Tajemnicze pokolenie. Młodzież jako kategoria wiekowa 41
1. Adolescencja- wiek przemian, wiek problemów. Ogólna charakterystyka
okresu dorastania 41
2. Psychologiczne aspekty dorastania 44
3. Dojrzewanie społeczne 48
4. Nowe koncepcje definiowania młodzieży 55
IV. Kategoria orientacji życiowych ludzi 58
1. Istota orientacji życiowych 58
2. Kształtowanie się i rozwój orientacji życiowych 69
3. Czynniki warunkujące formowanie się orientacji życiowych 73
V. Społeczna rola pedagogiki i wychowania 74
1. Pedagogika i jej funkcje 75
2. Współczesne pojmowanie wychowania 80
3. Funkcje wychowania ku społecznie pożądanym orientacjom życiowym 84
VI. Rzeczywisty stan formowania orientacji życiowych przez poszczególne typy wychowania 90
1. Wychowanie umysłowe a formowanie orientacji życiowych 84
2. Ustosunkowanie się wychowania społeczno- moralnego do problemu
formowania się orientacji życiowych 97
3. Wychowanie duchowe- zbliżaniem człowieka ku wartościom uniwersalnym 107
4. Swoistość współczesnej młodzieży 118
VII. Czynniki warunkujące formowanie orientacji życiowych dzieci i młodzieży przez współczesne wychowanie 124
1. Wpływ czynników wewnętrznych na formowanie orientacji życiowych przez wychowanie 124
2. Środowisko wychowawcze a orientacje życiowe jako efekt wychowania 132
3. Społeczeństwo jako przedmiot do naśladowania przez młodzież 159
VIII. Czynniki warunkujące stymulowanie pedagogiki do aktywnego
uczestnictwa w formowaniu przyszłościowych- europejskich orientacji
życiowych młodzieży 164
1. Wychowanie i kształcenie na miarę XXI wieku 164
2. Upowszechnianie kultury pedagogicznej rodziców 172
3. Doskonalenie nauczycieli 176
4. Zmiana treści dydaktycznych 179
Bibliografia 184
Wstęp
Wybór tematu mojej pracy wydaje się być racjonalny w odniesieniu do
sytuacji naszego społeczeństwa, w szczególności ludzi młodych. Młodzi są
obserwatorami oraz ofiarami zaniku liczenia się z kiedyś powszechnie
uznawanymi i przekazywanymi młodym pokoleniom zasadami, wartościami,
autorytetami moralnymi - człowiek we współczesności jest sam zarówno twórcą,
jak i decydentem wszelkich norm, zasad, powinności.
Człowiek w tak burzliwej fazie życie, jaką jest młodość szuka punktu
odniesienia - wzorców naśladowania, autorytetów. Czy znajduje? Nie
koniecznie. Lub też odnajdzie, lecz czy są one wartościowe, godne do
naśladowania? Z licznych badań wynika, iż współczesne społeczeństwo nie
dostarcza pokoleniu wstępującemu humanistycznych wzorów życia. Żyjemy w
warunkach pluralizmu, zróżnicowania i niepewności, w rozwiązywaniu problemów
moralnych i religijnych możemy coraz mniej liczyć na autorytety: wiary,
tradycji, nauki, postępu, dobro i zło stają się jakby osobistą kwestią
jednostki. Obowiązek, ideały, wartości przekształcają się w opcje.
Ciążące na większości polskich rodzin ubóstwo, narastające patologie
społeczne, zjawisko przestępczości, pęd za pieniędzmi - czy to ze względu na
ich ciągły brak i pragnienie zaspokojenia podstawowych potrzeb człowieka,
czy też w celu osiągania tzw. prestiżu- wzbudzają w dorastającym pokoleniu
bierne, negatywne nastawienie do świata, odczuwanie bezsensu podejmowania
jakichkolwiek działań, chyba, że przynoszą one natychmiastowe skutki.
Badania statystyczne, dokonywane nad młodzieżą, wykazują chaos w jej sferze
wartości, powiązany z brakiem etycznego rozeznania. Wartości uniwersalne,
gromadzone w postaci luźnego zbioru nie są na ogół systematyzowane, a tym
bardziej hierarchizowane w umysłach. Rzadko więc wytwarzane są wśród młodych
własne, zwarte systemy światopoglądowe. Zapewne winę za ten stan rzeczy
ponosi przede wszystkim dom rodzinny. Niemniej jednak szkoła nie pomaga
bynajmniej młodemu człowiekowi w odnajdywaniu swojej tożsamości.
Pedagogika i wychowanie pozostaje jednym z głównych czynników zaradzenia
narastającej apatii wśród młodzieży, bezradności, bierności, lenistwa, ma
zadanie budowania lepszej przyszłości. Przyszłość społeczeństwa, jego postęp
lub upadek zależeć będą od sposobu bycia i moralności dorastającej wokół nas
młodzieży. Jeśli wychowanie młodzieży polega na kształtowaniu w dzieciństwie
jej charakteru według dobrych obyczajów taki też będzie jej wpływ na
społeczeństwo. Jeśli pozostaje bez oświaty i bez kontroli, a wskutek tego
staje się samowolna, niepohamowana w dążeniach i namiętnościach, taki sam
będzie w przyszłości jej wpływ na kształtowanie się społeczeństwa. Stosunki
towarzyskie, które młodzież obecnie utrzymuje, systemy wartości, które
zaczynają się kształtować i zasady, które sobie przyswaja- są wskaźnikiem
stanu społeczeństwa w przyszłych latach.
Praca składa się z ośmiu rozdziałów. Rozdział pierwszy jest potraktowany
jako wprowadzenie do problematyki. W rozdziale drugim prezentuję wyjaśnienie
istoty poszczególnych pojęć, między innymi: istoty nauki i poznania
naukowego oraz przedmiotu badań naukowych Rozdział zawiera ukazanie różnych
stanowisk pojmowania tych zagadnień. Wyjaśniam również pojęcie pedagogiki
jako nauki, jej umiejscowienie w systemie nauk, przedmiot jej zainteresowań
badawczych oraz przedstawiam nauki pokrewne i wspomagające pedagogikę.
Rozdział ukazuje istotę problemów badawczych, hipotez, procedur, strategii i
metod badań pedagogicznych, jak również specyfikę organizacji i etapów badań
pedagogicznych zawiera też koncepcję własnych badań, czyli ukazuje ich
przedmiot, problemy, strategie, procedury i fazy ich organizacji i
realizacji.
Istotą trzeciego rozdziału jest ukazanie specyfiki okresu młodzieńczości.
Przedstawiam w nim różnorodne koncepcje definiowania młodzieży jako
kategorii wiekowej. Prezentuję podejście psychologiczne oraz socjologiczne
dotyczące prawidłowości rządzących zmianami zachodzącymi w psychice i
funkcjonowaniu jednostki w tym okresie życia człowieka.
W kolejnym rozdziale wyjaśniam istotę orientacji życiowych, ich powiązanie
w wartościami, przedstawiam ich typologie. Rozdział zawiera również opis
kształtowania się orientacji życiowych oraz czynników warunkujących ich
rozwój.
Rozdział piąty zawiera wyjaśnienie swoistości pedagogiki oraz istoty
współcześnie pojmowanego wychowania, jak również zadań i społecznych funkcji
pedagogiki i wychowania. Następny rozdział zawiera opis rzeczywistego
ustosunkowania się poszczególnych dziedzin wychowania do problemu formowania
orientacji życiowych oraz streszcza rzeczywisty obraz współczesnej
młodzieży, preferowanych przez nią wartości, jak również orientacji
życiowych.
W rozdziale siódmym opisuję niektóre czynniki warunkujące poszczególne
typy formowania orientacji życiowych przez współczesne wychowanie- omawiam
kolejno wpływ czynników wewnętrznych człowieka - wpływ osobowości, jego
poziomu inteligencji oraz typu temperamentu, jak i czynników zewnętrznych: w
skali mezo: podstawowych środowisk wychowawczych, jakimi są- rodzina i
szkoła; oraz w skali makro - wpływ społeczeństwa.
Ostatni rozdział jest próbą założeń prognostycznych. Ukazuję w nim cele
reformy szkolnictwa, zwłaszcza potrzebę pedagogizacji rodziców, podkreślam
ważność dokształcania wychowawców i nauczycieli oraz modyfikacji treści
kształcenia w szkole
