Spis Treści
Wykaz skrótów .5
Wstęp.6
Rozdział I. Pojęcie i historia-dokumentu 9
1. Historia dokumentu 9
2. Podział dokumentów 11
3. Dokument urzędowy 15
4. Zaświadczenie 18
4.1. Zaświadczenie według działu VII k.p.a.18
4.2. Zaświadczenie a decyzja administracyjna 21
4.3. Akt administracyjny 22
4.4. Decyzja administracyjna i zezwolenie 23
Rozdział II. Definicja cudzoziemca w różnych źródłach prawa 25
1. Ogólna charakterystyka pojęcia.25
2. Definicje według wcześniejszego i obowiązującego stanu prawnego28
3. Obywatelstwo i bezpaństwowcy 30
4. Klasyfikacja cudzoziemców i pojęcia pokrewne 33
Rozdział III. Przekraczanie granic Rzeczypospolitej Polskiej 35
1. Otwarcie granic i potrzeba dostosowania przepisów ocudzoziemcach do standardów międzynarodowych..35
2. Wymogi formalne i dokumenty uprawniające do przekroczenia granicy RP 41
Rozdział IV. Zaproszenia i ich ewidencjonowanie 50
Rozdział V. Karta pobytu 56
Rozdział VI. Polskie dokumenty podróży a tymczasowe polskie dokumenty
podróży dla cudzoziemców 66
Rozdział VII. Dokumenty wystawiane uchodźcom 76
1. Status uchodźcy.76
2. Tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca 80
3. Dokument podróży przewidziany w Konwencji Genewskiej 83
Zakończenie 88
Załączniki 90
Bibliografia 101
Źródła prawne104
Wstęp
Rok 1989 to data przełomowa w nowożytnej historii Polski a nawet całej
Europy. Wydarzenia tamtego okresu zapoczątkowały bowiem zmierzch komunizmu i
rozwój demokratycznego modelu sprawowania rządów w państwach do niedawna
"zamkniętych" na świat. Granice RP zostały otwarte, zniesiono
ścisłą kontrolę ruchu osobowego, bariery polityczne, ekonomiczne,
organizacyjne. W widoczny sposób przyczyniło się to oczywiście do wzrostu li
czby cudzoziemców przyjeżdżających do naszego kraju. Polska z kraju
emigracyjnego stała się krajem migracji tranzytowych, a w ostatnim czasie
staje się krajem migracji docelowej, co niewątpliwie związane jest z
aspiracjami RP do przystąpienia do struktur Unii Europejskiej. Liczba osób
próbujących nielegalnie przekroczyć granicę wynosi obecnie kilkanaście
tysięcy rocznie. Wzrasta również liczba cudzoziemców, którym odmawia się
wjazdu do Polski na skutek braku właściwych dokumentów bądź środków na
utrzymanie.
W związku z powyższym, celem niniejszej pracy jest przedstawienie
dokumentów uprawniających cudzoziemca do wjazdu, pobytu i wyjazdu z
terytorium Polski, omówienie wymogów stawianych cudzoziemcom przy
przekraczaniu granicy państwa, jak i sytuacji prawnej cudzoziemca w
Rzeczypospolitej Polskiej pod względem jego starań o uzyskanie potrzebnych
mu dokumentów, a także przybliżenie zasadniczych pojęć dotyczących
cudzoziemców czy samych dokumentów. W pracy korzystano z przepisów prawa
polskiego (obowiązującego, ale nawiązuje również do przepisów uchylonych)
jak również prawa międzynarodowego traktującego o cudzoziemcach, uchodźcach
czy prawach człowieka. Natomiast zakres czasowy pracy skupia się przede
wszystkim na latach współczesnych (choć nie brakuje także porównań
sięgających w głąb historii ludzkości). Cała praca podporządkowana jest
odpowiedniej strukturze i składa się ze wstępu, siedmiu rozdziałów wraz z
przypisanymi im załącznikami, zakończenia oraz bibliografii, źródeł praw
nych i orzecznictwa.
Konstrukcja pracy - podział na siedem rozdziałów - wynika z
założenia, iż dla przedstawienia poszczególnych rodzajów dokumentów i
instytucji ogromne znaczenie ma uprzednie zdefiniowanie i omówienie
podstawowych pojęć dotyczących tematu pracy. Dlatego też w pierwszym
rozdziale poddano analizie samo pojęcie dokumentu – od znaczenia
ogólnego poprzez podział dokumentów, dokument urzędowy, zaświadczenie, na
różnicach pomiędzy dokumentem a aktem administracyjnym i decyzją
administracyjną kończąc.
Drugi rozdział pracy stanowi niejako kontynuację pierwszego.
Scharakteryzowano w nim takie zagadnienia jak: cudzoziemcy, obywatelstwo,
bezpaństwowcy; przedstawiono definicje cudzoziemca według wcześniejszego i
obowiązującego stanu prawnego, a także klasyfikację cudzoziemców i pojęcia
pokrewne, zawarte w różnych obowiązujących aktach prawnych.
Trzeci rozdział porusza sprawy dotyczące zmiany stanu prawnego dotyczącego
cudzoziemców w Polsce po roku 1989 w kontekście prawa międzynarodowego i
standardów UE. Omówiono w nim wymogi formalne i dokumenty uprawniające do
przekroczenia granicy RP, a także pojęcia "granicy państwa" i "terytorium" Rzeczypospolitej Polskiej. Czwarty rozdział
szczegółowo pokazuje problematykę zainicjowaną w rozdziale trzecim, a
dotyczącą jednego ze sposobów dokumentowania posiadania przez cudzoziemca
środków niezbędnych do pokrycia kosztów wjazdu, wyjazdu i pobytu w Polsce
- chodzi mianowicie o zaproszenia oraz ewidencję tych zaproszeń.
Rozdziały V i VI dotyczą odpowiednio karty pobytu (oraz zezwoleń na
zamieszkanie na czas oznaczony lub osiedlenie się) oraz polskich dokumentów
podróży i tymczasowych polskich dokumentów podróży dla cudzoziemców. Ostatni
rozdział natomiast omawia status uchodźcy w Polsce a także prezentuje
dokumenty wystawiane uchodźcom przez polskie organy administracji -
tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca i dokument podróży
przewidziany w Konwencji Genewskiej.
Podstawową metodą badawczą wykorzystaną w pracy była metoda indukcyjna.
Wykorzystano również takie metody analizy prawniczej jak analiza
porównawcza, normatywna, funkcjonalna czy historyczna.
Obecny etap historyczny na jakim znajduje się Polska, budowanie nowego,
pozytywnego wizerunku kraju i społeczeństwa polskiego w obliczu niedługiego
przystąpienia do struktur Unii Europejskiej w połączeniu z tradycyjną polską
gościnnością i "otwartością" na świat muszą pozostać naszą
wizytówką w zjednoczonej Europie, w której biurokracja, zawiłości procedural
ne oraz jakakolwiek forma dyskryminacji "obcych" nie mogą mieć
miejsca. Praca to powinna być "drogowskazem", pomocą dla
wszystkich cudzoziemców przyjeżdżających do Polski, którzy nie do końca
wiedzą kiedy, gdzie i w jaki sposób uzyskać potrzebne im dokumenty po to,
aby ich wjazd, wyjazd i pobyt w RP był legalny
