SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów 4
Wstęp 5
Rozdział I 7
Podstawowe pojęcia dotyczące prawa spadkowego 7
1. Spadkodawca, spadkobierca, spadek i jego skład 7
2. Dziedziczenie 10
2.1. Pojęcie dziedziczenia 10
2.2. Ustawa jako źródło powołania do dziedziczenia 12
2.3. Zdolność do dziedziczenia 14
3. Niegodność dziedziczenia 15
4. Zrzeczenie się dziedziczenia 17
Rozdział II 20
Krąg spadkobierców ustawowych i porządek dziedziczenia 20
1. Spadkobiercy ustawowi zaliczani do pierwszej grupy 20
1.1. Zstępni spadkodawcy i osoby przysposobione 20
1.2. Małżonek spadkodawcy 21
2. Spadkobiercy ustawowi zaliczani do drugiej grupy 23
2.1. Rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa spadkodawcy 23
2.2. Dziadkowie spadkodawcy 25
2.3. Pasierbowie spadkodawcy 27
2.4. Gmina i Skarb Państwa 28
3. Porządek dziedziczenia 30
3.1. Porządek dziedziczenia w pierwszej grupie 30
3.1. Dziedziczenie spadkobierców drugiej grupy 31
Rozdział III 33
Przepisy szczególne dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych i wkładu gruntowego w rolniczej spółdzielni produkcyjnej 33
1. Dziedziczenie gospodarstwa rolnego 33
1.1. Pojęcie gospodarstwa rolnego 33
1.2. Przesłanki dziedziczenia 34
1.3. Porządek dziedziczenia 36
2. Pojęcie dziedziczenia wkładu gruntowego w rolniczej spółdzielni produkcyjnej 38
2.1. Pojęcie wkładu gruntowego 38
2.2. Przesłanki dziedziczenia 39
Rozdział IV 41
Pozycja prawna spadkobiercy ustawowego 41
1. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku 41
1.2. Bezskuteczność oświadczenia o odrzuceniu spadku 43
2. Stwierdzenie nabycia spadku, poświadczenia dziedziczenia 45
4. Ochrona spadkobiercy 50
5. Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe 52
Bibliografia 58
Wykaz skrótów
art. - artykuł
Dz. U. - Dziennik Ustaw
itp. - i tym podobne
k.c. - kodeks cywilny
k.r.o. - kodeks rodzinny i opiekuńczy
m.in. - między innymi
nast. - następne
np. - na przykład
TK - Trybunał Konstytucyjny
tzn. - to znaczy
tzw. - tak zwany
Wstęp
Tematyka dziedziczenia interesowała człowieka już od czasów starożytności. Towarzyszy ona każdemu człowiekowi od urodzenia aż do śmierci. Nawet w społeczeństwach archaicznych, których świadomość masowa nie znała pojęcia dziedziczenia, istniały mechanizmy przekazywania własności. Widzieli oni potrzebę sprawowania kontroli nad losami majątku i sytuacji prawnej po śmierci właścicieli.
Prawo spadkowe jest ściśle powiązane z własnością. Jego przepisy normują skutki prawne śmierci osoby fizycznej. Śmierć człowieka, któremu przysługiwało określone prawo, z reguły nie powoduje wygaśnięcia tego prawa. Istniejące w chwili śmierci osoby fizycznej stosunki cywilnoprawne także nie wygasają, tylko przechodzą na inne podmioty. Właśnie te kwestie pojmowane szeroko są normowane przez przepisy prawa spadkowego. Normy prawa spadkowego są istotnym elementem porządku prawnego i chronią również interesy osób, które pozostawały ze spadkobiercą w stosunkach prawnych o charakterze majątkowym. Wskutek przejścia obowiązków majątkowych ze spadkodawców na spadkobierców, ci ostatni wstępują z reguły w stosunki prawne, które łączyły spadkodawców z innymi osobami. Prawo spadkowe ulega ciągle nowelizacjom, udoskonaleniom. Poczynając od najwybitniejszych dzieł jurystów rzymskich, poprzez dzieła antyczne, współczesną cywilizację, aż do obecnych kodeksów cywilnych trwa nieustanny proces ulepszania i poprawiania prawa spadkowego. Życie, które jest najlepszym weryfikatorem ustaw, wskazało dużo wskazówek, liczne wymusiło wręcz na prawodawcach. Teoretycznie idealne prawo ulega ciągle weryfikacji, poprawie. Również ciągle powstają problematyczne kazusy będące wyzwaniem dla specjalistów od spraw spadkowych.
Mimo kłopotów, z którymi boryka się ówczesna gospodarka, obywatele Polski coraz bardziej się bogacą. Składa się na to wiele czynników. Przede wszystkim brak konfliktów wojennych pozwala na gromadzenie i przekazywanie majątku z pokolenia na pokolenie. W części społeczeństwa istnieje przekonanie, iż nie ma potrzeby porządkowania spraw majątkowych na wypadek śmierci, gdyż cały spadek odziedziczą najbliżsi, czyli dzieci. Jest to myślenie bardzo błędne. Liczna część obywateli nie zdaje sobie sprawy, że prawo spadkowe jest stworzone do regulowania sytuacji typowych, czasem więc nie uwzględnia subtelnych podziałów i stosunków rodzinnych. W konsekwencji spadek otrzymują wprawdzie osoby najbliższe, ale w proporcjach zupełnie innych, niż mogło to wynikać z dotychczasowych rodzinnych ustaleń.
Ustawodawca poprzez nowelizację Kodeksu cywilnego z 28 czerwca 2009 r. pozwolił na rozszerzenie kręgu spadkobierców ustawowych, oddalając perspektywę dziedziczenia majątku przez Skarb Państwa.
Niniejsza praca stanowi próbę znalezienia i przeanalizowania części z ogromu rozwiązań proponowanych przez ustawodawstwo polskie w kwestii dziedziczenia majątku.
Całość pracy składa się ze wstępu, czterech rozdziałów oraz zakończenia.
Rozdział pierwszy zawiera wyjaśnienie podstawowych pojęć z zakresu prawa spadkowego. Przedstawienie kręgu spadkobierców ustawowych oraz porządku, w jakim dochodzą do dziedziczenia wypełnia treść rozdziału drugiego. Rozważania zawarte w kolejnym rozdziale koncentrują się wokół przepisów szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych i wkładu gruntowego w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. W czwartym rozdziale analizie poddano pozycję prawną spadkobiercy ustawowego. Omówiono kwestie związane z oświadczeniem o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, stwierdzenie nabycia spadku, przepisy regulujące ochronę spadkobiercy i jego odpowiedzialność za długi spadkowe.
Pracę wieńczy zakończenie zawierające podsumowanie przeprowadzonych w po-szczególnych partiach pracy rozważań naukowych.
Praca napisana została przy wykorzystaniu metody dogmatyczno - prawnej.
