Spis treści.........................2
Wstęp........................... 4
1. Stosunki handlowe i istota współpracy Chińskiej Republiki Ludowej z Unią Europejską..........8
1.1. POSOCJALISTYCZNA TRANSFORMACJA CHRL....8
1.2. CHIŃSKA POLITYKA „OTWARTYCH DRZWI”.... 11
1.3. POLITYCZNO-PRAWNE PODSTAWY PARTNERSTWA STRATEGICZNEGO UE I CHRL......14
1.4. GŁÓWNE TRENDY W HANDLU ŚWIATOWYM - POZYCJA CHRL (LATA 1949-2007)............20
1.4.1. Handel zagraniczny Chin........ 20
1.4.2. Stosunki handlowe Chin z resztą świata wg grup produktów.....23
1.4.3. Udział w handlu światowym UE, USA, Japonii i Chin.. 24
1.4.4 Główni partnerzy handlowi Chin.......28
1.4.5. Unia Europejska jako główny partner handlowy Chin.... 29
1.4.6. Unijny import oraz eksport z Chinami wg grup produktów.......31
2. Przyczyny powstania deficytu wymiany handlowej Unii Europejskiej z Chińską Republiką Ludową......34
2.1. UWARUNKOWANIA KULTUROWE......... 35
2.2. TANIA SIŁA ROBOCZA......... 36
2.3. CHIŃSKA WALUTA NARODOWA-NIEDOWARTOŚCIOWANY JUAN.............36
2.4. PRZESZKODY W DOSTĘPIE DO RYNKU CHIŃSKIEGO (BARIERY TARYFOWE I POZATARYFOWE)......39
2.4.1. Prawa własności intelektualnej........ 40
2.4.2. Restrykcje w dziedzinie transferu technologii.... 41
2.4.3. Wydatki na badania i rozwój........41
2.5. ZAGRANICZNE INWESTYCJE BEZPOŚREDNIE. .. 43
3. Konsekwencje deficytu w wymianie handlowej między Unią Europejską a Chińską Republiką Ludową.......47
3.1. KONSEKWENCJE DLA UNII EUROPEJSKIEJ.............47
3.2. KONSEKWENCJE DLA CHIŃSKIEJ REPUBLIKI LUDOWEJ....50
3.3. WPŁYW ROZWOJU CHIŃSKIEJ REPUBLIKI LUDOWEJ NA GOSPODARKĘ ŚWIATOWĄ W NADCHODZĄCYCH LATACH.51
4. Sposoby rozwiązania deficytu handlowego Unii Europejskiej z Chińską Republiką Ludową.......54
4.1. CHIŃSKIE WYPEŁNIENIE ZADAŃ W RAMACH
WTO.............. 54
4.1.1. Zniesienie barier taryfowych...... 59
4.1.2. Zniesienie barier pozataryfowych........60
4.1.2.1. Zlikwidowanie ograniczeń administracyjnych. ....60
4.1.2.2. Chińskie zaprzestanie praktyk związanych z subsydiowaniem lub ochroną strategicznych sektorów przemysłu.............. 60
4.1.2.3. Likwidacja podziału na strefy ekonomiczne. ....62
4.1.2.4. Restrykcje w dziedzinie transferu technologii i własności intelektualnej..63
4.2. ZREALIZOWANIE NOWEJ UMOWY O PARTNERSTWIE I WSPÓŁPRACY (KTÓRA AKTUALIZUJE UMOWĘ O
HANDLU I WSPÓŁPRACY Z 1985R.)...... 64
4.3. WYPEŁNIENIE ZADAŃ PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ...65
4.3.1. Zniesienie barier administracyjnych (embargo)....65
4.3.2. Wspieranie europejskich przedsiębiorstw... 67
4.3.3. Zwiększenie wydatków na badania i rozwój...... 67
4.3.4. Poprawa jakości w przemyśle tekstylnym..... 69
4.3.5. Produkcja w Europie oraz przemyślana polityka cenowa.70
Zakończenie............ 80
Wykaz cytowanych prac ......... 84
Spis tabel i wykresów........ 88
Wstęp
Stosunki Unii Europejskiej z Chińską Republiką Ludową są od dłuższego czasu jednym z głównych i bardzo ważnych tematów dyskusji dotyczących przyszłości Wspólnoty. Od końca lat 70. ubiegłego wieku obserwuje się dynamiczny rozwój
chińskiej gospodarki. Chiny osiągnęły wysoką pozycję w gospodarce światowej dzięki wysokiemu i stałemu tempu wzrostu gospodarczego, które oscylowało wokół 10%.
Chiny z mało znaczącego, zacofanego gospodarczo, izolującego się kraju osiągnęły poziom lidera gospodarki azjatyckiej. Obecnie są głównym pretendentem by stać się
drugim, po Stanach Zjednoczonych, krajem, który Unia Europejska musi uwzględniać w swojej zagranicznej polityce gospodarczej. W tym kontekście niezwykle ważne jest omówienie kwestii handlu. Temat ten jest szczególnie interesujący biorąc pod uwagę fakt, że w trakcie intensywnych negocjacji pomiędzy Brukselą a Pekinem, ważą się plany Unii Europejskiej, która założyła sobie najpierw realizację Strategii Lizbońskiej (która miała na celu przekształcenie Starego Kontynentu, zaledwie w ciągu jednej dekady, w światowe
centrum polityczno-gospodarcze, równorzędne Stanom Zjednoczonym), później realizację strategii pt. „Globalny wymiar Europy: konkurując w świecie” (której myślą przewodnią jest wykorzystanie polityki handlowej do wdrażania odnowionej Strategii Lizbońskiej z 2005 r. oraz osiągnięcia dwóch jej priorytetowych celów - zapewnienia wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy, co ma zostać osiągnięte m.in. dzięki nowej strategii stosunków z Chinami), oraz realizację Strategii Europa 2020 (strategii na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego
włączeniu społecznemu, której celem jest wyjście Unii Europejskiej z kryzysu i przygotowanie europejskiej gospodarki na wyzwania następnego dziesięciolecia).
Chińskie wyniki handlu z kolei skutecznie te plany powstrzymują. Unia Europejska traci swoją pozycję odnotowując ujemne saldo na rachunku obrotów bieżących
z Chinami. W związku z powyższym, autor za główny cel pracy obrał omówienie kwestii deficytu z punktu widzenia przyczyn, konsekwencji oraz sposobów jego rozwiązania. Tym samym niezwykle ważna jest próba odpowiedzi na pytania: czy
wzrost potęgi Chin jest zagrożeniem gospodarczym dla Unii Europejskiej, jakie są przyczyny powstania deficytu, czy istnieją jakiekolwiek korzyści dla Unii z tej wymiany handlowej i jakie kroki można poczynić żeby Wspólnota nie zeszła na
trzeci plan wśród gigantów światowej gospodarki, wyprzedzona przez Chiny? Te i inne zagadnienia będą omawiane w niniejszej pracy. Okres, który obejmuje badania zaczyna się w roku 1975, kiedy to oficjalnie ustanowiono stosunki dyplomatyczne między Unią Europejską a Chińską Republiką Ludową, po przyjeździe do Chin pana Christophera Soamsa, pierwszego unijnego
komisarza. Natomiast przedstawienie wartości obrotów handlowych pomiędzy omawianymi partnerami obejmie okres od 1983 gdyż brakuje pełnych wcześniejszych danych statystycznych na ten temat. Co więcej, od tego roku
współpraca gospodarcza pomiędzy omawianymi kooperantami handlowymi zaczęła systematycznie się powiększać, a znaczące zmiany w obrotach handlowych i wzrost
wartości chińskiego eksportu do Unii Europejskiej zasługują na dogłębne, zdaniem autora pracy, omówienie. Praca składa się z 4 rozdziałów, wstępu i zakończenia. W pierwszym rozdziale
zostanie przedstawiony przebieg transformacji Chin, które z gospodarki centralnie planowanej przekształciły się w socjalistyczną gospodarkę rynkową. Tematem
uzupełniającym omawianą transformację będzie ukazanie istoty zmiany podejścia Chińskiej Republiki Ludowej w stosunku do reszty świata (tzw. polityka „otwartych drzwi”), co nastąpiło od momentu gdy Deng Xaoping postanowił otworzyć rynek dla
zagranicznych firm. By przedstawić genezę rozwoju handlu Unii Europejskiej i Chin zostaną omówione również podstawy prawno-polityczne partnerstwa strategicznego
tych dwóch partnerów. Pod koniec rozdziału z kolei, autor za konieczne uważał opisanie głównych trendów handlowych pomiędzy Chinami a Unią Europejską.
Przedstawione zostaną również dane statystyczne ukazujące udział oraz pozycję wśród głównych partnerów handlowych Chin i Unii Europejskiej.
Za niezbędne należy uznać, zgodnie z tytułem pracy, przedstawienie w drugim rozdziale przyczyn stojących za powstaniem deficytu w wymianie handlowej
z Chinami. Chiny są w fazie dynamicznego rozkwitu gospodarki. Zastanawiające jest co jest tego przyczyną. Czy tylko tania siła robocza? Oczywiście prawdą jest, że Chiny utrzymują również swoją potęgę gospodarczą na bazie taniej siły roboczej,
ale to się stopniowo zmienia. Ludzi zastępują maszyny, a pracownicy żądają coraz to wyższych pensji. Te i kilka innych najważniejszych przyczyn będzie tematem rozważań w niniejszej pracy.
Trzeci rozdział skupia uwagę na konsekwencjach omawianego deficytu. W tym miejscu warto zadać pytanie: czy można upatrywać tylko i wyłącznie negatywnych skutków tej wymiany handlowej? Autor pracy wyodrębnia konsekwencje deficytu
zarówno dla Unii Europejskiej jak i Chin. Ponadto, co wydawało się interesujące i godne poruszenia, zwrócono także uwagę na wpływ rozwoju Chińskiej Republiki
Ludowej na całą gospodarkę światową w nadchodzących latach.
W ostatnim, czwartym rozdziale poruszony został temat sposobu rozwiązania deficytu handlowego. Przedstawiono najważniejsze zadania, które powinny zostać
zrealizowane przez Chiny oraz Unię Europejską by wyrównać saldo na europejskim rachunku bieżącym. Po stronie Chin stoi bowiem konieczność wypełnienia zadań
związanych z członkostwem w Światowej Organizacji Handlu, a po stronie Unii Europejskiej liczne zadania dostosowawcze dotyczące m.in. zniesienia ograniczeń administracyjnych (embargo), wspierania europejskich przedsiębiorstw, zwiększenia
wydatków badawczo-rozwojowych, poprawy jakości towarów, zmiany polityki handlowej odnośnie produkcji oraz cen czy też stosowania środków ostrożności przed utratą technologii oraz praw własności intelektualnej.
W rozważaniach posługiwano się wieloma źródłami, z których najwięcej informacji dostarczyły przede wszystkim podręczniki akademickie (m.in.: A. Bolesta “Chiny w okresie transformacji”, T. Kowalik “Współczesne systemy ekonomiczne. Powstawanie, ewolucja, kryzys”, “Zagraniczne inwestycje bezpośrednie
w gospodarkach Azji i Pacyfiku”, pod. red. K. Starzyka, “Chiny – Indie, Ekonomiczne skutki rozwoju”, pod red. K. Kłosińskiego), czasopisma (m.in.: The Economist, The Asian Times), raporty, opracowania unijne (m.in.: Komunikat Komisji do Rady
i Parlamentu Europejskiego „UE – Chiny: bliższe partnerstwo, większa odpowiedzialność”, Rocznik statystyczny 1958-2007). Ważnym źródłem informacji stał się też Internet umożliwiający dostęp do najbardziej aktualnych danych i tekstów nieosiągalnych nawet w przedstawicielstwach instytucji europejskich.
Autor liczy, że niniejsza praca przyczyni się do lepszego poznania obecnych stosunków Unii Europejskiej z Chinami. Zależało mu bowiem na umieszczeniu w jednym opracowaniu wszystkich kluczowych kwestii dotyczących problemu jakim
jest dla Unii Europejskiej deficyt w wymianie handlowej z Chińską Republiką
Ludową.
