1. ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE 4
1.1. PRZEDMIOT I ZAKRES OPRACOWANIA 4
1.2. UZASADNIENIE WYBORU TEMATU 6
2. POJĘCIE I GENEZA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ 8
2.1. DEFINICJA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ 8
2.1.1. UWAGI WSTĘPNE 8
2.1.2. PRAWNE DEFINICJE POJĘCIA 9
2.1.3. NAUKOWE UJĘCIE PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ 12
2.2. GENEZA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ. RYS HISTORYCZNY 15
2.2.1. UWAGI WSTĘPNE 15
2.2.2. POCZĄTKI PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ NA PRZYKŁADZIE MAFII SYCYLIJSKIEJ 16
2.2.3. ROZWÓJ ZJAWISKA NA PRZYKŁADZIE STANÓW ZJEDNOCZONYCH 21
3. PRZESTĘPCZOŚĆ ZORGANIZOWANA W POLSCE 26
3.1. UWAGI WSTĘPNE 26
3.2. GENEZA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ W POLSCE 26
3.3. CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ GRUPY PRZESTĘPCZEJ 31
3.4. KATEGORIE DZIAŁAŃ POLSKICH ZORGANIZOWANYCH GRUP PRZESTĘPCZYCH 35
4. ROZWIĄZANIA PRAWNE W WALCE Z PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ 41
4.1. UWAGI WSTĘPNE 41
4.2. PRZEPISY CZĘŚCI SZCZEGÓLNEJ KODEKSU KARNEGO ORAZ INNYCH USTAW STOSOWANE W WALCE Z PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ 42
4.2.1. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA ZA PRZESTĘPSTWO Z ART. 258 K.K. – UDZIAŁ W ZORGANIZOWANEJ GRUPIE PRZESTĘPCZEJ LUB ZWIĄZKU PRZESTĘPNYM 42
4.2.2. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA ZA PRZESTĘPSTWO PRANIA PIENIĘDZY OKREŚLONE W ART. 299 K.K. 46
4.2.3. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA NA PODSTAWIE USTAWY O PRZECIWDZIAŁANIU NARKOMANII 49
4.3. PRZECIWDZIAŁANIE PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ W CZĘŚCI OGÓLNEJ KODEKSU KARNEGO 50
4.3.1. NADZWYCZAJNE OBOSTRZENIE KARY 50
4.3.2. MAŁY ŚWIADEK KORONNY I PRZEPISY POKREWNE 52
4.3.3. OBLIGATORYJNY PRZEPADEK OSIĄGNIĘTEJ Z POPEŁNIENIA PRZESTĘPSTWA KORZYŚCI MAJĄTKOWEJ LUB JEJ RÓWNOWARTOŚCI 55
4.4. WYBRANE PRZEPISY CZĘŚCI OGÓLNEJ I SZCZEGÓLNEJ KODEKSU KARNEGO SKARBOWEGO MOGĄCE MIEĆ ZASTOSOWANIE W WALCE Z PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ 57
4.4.1. ŚRODKI KARNE ZA PRZESTĘPSTWA LUB WYKROCZENIA SKARBOWE 57
4.4.2. NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE I OBOSTRZENIE KARY 60
4.4.3. WYBRANE TYPY PRZESTĘPSTW I WYKROCZEŃ PODATKOWYCH Z KODEKSU KARNEGO SKARBOWEGO MOGĄCE SŁUŻYĆ PRZECIWDZIAŁANIU PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ 63
4.4.3.1. Uchylanie się od opodatkowania (art. 54) 63
4.4.3.2. Firmanctwo (art. 55) 63
4.4.3.3. Oszustwo podatkowe (art. 56) 64
4.4.3.4. Wyłudzanie zwrotu podatku (art. 76) 64
4.4.3.5. Wprowadzanie wyrobów akcyzowych bez znaku akcyzy (art. 63) 65
4.4.3.6. Paserstwo akcyzowe (art. 65) 66
4.4.3.7. Fałszowanie znaków akcyzy (art. 67) 67
4.4.3.8. Zmiana przeznaczenia wyrobu akcyzowego (art. 73a) w kontekście walki z tzw. mafią paliwową 68
4.5. WYBRANE PROCESOWE I POZAPROCESOWE METODY PRZECIWDZIAŁANIA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ. NOWE ROZWIĄZANIA 69
4.5.1. ŚWIADEK KORONNY 69
4.5.2. ŚWIADEK INCOGNITO 72
4.5.3. PROCESOWA I POZAPROCESOWA KONTROLA I UTRWALANIE ROZMÓW TELEFONICZNYCH 75
4.5.4. INFILTRACJA, CZYLI DZIAŁANIE POD PRZYKRYCIEM 78
4.5.5. ZAKUP KONTROLOWANY, PRZESYŁKA NIEJAWNIE NADZOROWANA ORAZ PROWOKACJA POLICYJNA W POSTACI ŁAPÓWKI KONTROLOWANEJ 79
4.6. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA W DZIEDZINIE ZWALCZANIA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ 81
4.6.1. WSPÓŁPRACA W RAMACH ONZ 81
4.6.2. WSPÓŁPRACA EUROPEJSKA. III FILAR 83
5. SŁUŻBY POWOŁANE DO WALKI Z PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ 85
5.1. UWAGI WSTĘPNE 85
5.2. SŁUŻBY KRAJOWE 85
5.2.1. POLICJA 85
5.2.2. PROKURATURA 90
5.2.3. CENTRALNE BIURO ANTYKORUPCYJNE 93
5.2.4. AGENCJA BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO 97
5.2.5. AGENCJA WYWIADU 99
5.2.6. SŁUŻBY CELNE I STRAŻ GRANICZNA 100
5.2.7. ŻANDARMERIA WOJSKOWA 102
5.2.8. SŁUŻBA WYWIADU WOJSKOWEGO, SŁUŻBA KONTRWYWIADU WOJSKOWEGO. PROBLEM BYŁYCH WOJSKOWYCH SŁUŻB INFORMACYJNYCH 103
5.3. SŁUŻBY ZAGRANICZNE 108
5.3.1. INTERPOL 108
5.3.2. EUROPOL - EUROPEJSKI URZĄD POLICJI 110
6. UWAGI I WNIOSKI KOŃCOWE 112
6.1. PODSUMOWANIE USTALEŃ 112
6.2. PROJEKCJA ROZWIĄZAŃ 114
7. BIBLIOGRAFIA 117
7.1. LITERATURA 117
7.2. INFORMACJE I PUBLIKACJE POCHODZĄCE ZE STRON INTERNETOWYCH 119
7.3. WYKORZYSTANE AKTY PRAWNE 121
7.4. ORZECZNICTWO 122
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie problemu przestępczości zorganizowanej w Polsce oraz metod jej zwalczania, zarówno tych prawnych jak i instytucjonalnych. Zakres pracy nie obejmuje przestępczości zorganizowanej powstałej z pobudek religijnych czy też ideologicznych, a jedynie tą nastawioną na cele finansowe. W tym celu zostanie położony nacisk na opisanie przyczyn powstania zjawiska na świecie, co znajdzie ujście w rozdziale 2 pracy. We wspomnianym rozdziale dojdzie do określenia genezy przestępczości zorganizowanej, co pozwoli na większe zrozumienie istoty fenomenu. Część historyczna przewiduje natomiast nie tylko najdawniejsze dzieje pierwszych gangsterów, ale i współczesne tendencje zorganizowanej przestępczości. W związku z ogromnym obszarem występowania zjawiska podane przykłady tyczyć się będą Włoch, jako kraju – kolebki zorganizowanej przestępczości, oraz Stanów Zjednoczonych, gdzie zostały wypracowane światowe standardy funkcjonowania tego typu syndykatów zbrodni. Rozdział nie przewiduje natomiast opisywania wszystkich rodzajów grup przestępczych, gdyż wychodzi to poza intencje pracy.
W omawianej części dojdzie również do przedstawienia różnych definicji przestępczości zorganizowanej, wypracowanych zarówno przez ustawodawstwa różnych krajów i organizacji, jak i kryminologów na przestrzeni lat. Fakt wielkiej szczegółowości owych opracowań pozwoli na zrozumienie wrażliwości materii omawianego zjawiska. Wraz z rozdziałem 3 rozpocznie się zasadnicza część pracy, poświęcona przestępczości zorganizowanej w Polsce. W części tej dojdzie do próby wyjaśnienia przyczyn zjawiska, głównie poprzez ukazanie podłoża polityczno – gospodarczego jego rozwoju. W konfrontacji z rozdziałem 2 wyklarują się znaczne różnice między genezą krajowej przestępczości zorganizowanej a jej włoskim protoplastą.
Istnieje teoria, że w występująca w Polsce przestępczość zorganizowana to tylko przykrywka dla rzeczywistych działań przestępnych krajowego aparatu państwowego, ze służbami specjalnymi na czele. Nie da się ukryć, że ta teza znajduje poniekąd odzwierciedlenie w faktach. Polskie grupy przestępcze same nigdy nie miały bowiem takiej siły i zorganizowania, jak choćby mafia włoska, a jej przywódcy nie aspirowali bynajmniej do roli geniuszy zbrodni, co sugeruje, że potrzebowali protekcji. Poza tym jeszcze w PRL-u ujawniano szokujące przestępstwa, w których brali udział funkcjonariusze krajowych specsłużb, co tylko potwierdza, że tego typu struktury zawsze miały tendencję do nadużywania władzy. Czy wobec tego szefowie polskich grup przestępczych są tylko marionetkami w rękach kogoś potężniejszego? Czy spektakularne procesy to tylko jedna wielka manipulacja mająca na celu oszukanie społeczeństwa? Niniejsza praca nie podejmuje tego tematu, skupiając się jedynie na oficjalnych informacjach, poglądach i teoriach, pochodzących z naukowych opracowań autorów krajowych i zagranicznych. Jest to spowodowane tym, iż po pierwsze temat jest zbyt skomplikowany i obszerny, a po drugie brakuje wiarygodnych źródeł opisujących ów zagadnienie. Istnieje natomiast możliwość zajęcia się tą materią w przyszłości, co pozwoli na znaczne rozwinięcie pracy.
Wracając do meritum, dwa kolejne rozdziały zasadniczej części pracy dotyczyć będą sposobów walki z przestępczością zorganizowaną. Rozdział 4 skupi się na rozwiązaniach prawnych. Będą to przede wszystkim instrumenty zawarte w Kodeksie karnym i Kodeksie karnym skarbowym, zarówno ich części ogólne, jak i szczególne, sankcjonujące konkretne przestępstwa. Mimo, że w dobie XXI wieku organizacje przestępcze podejmują właściwe każdą działalność nielegalną, niezasadne wydaje się opisywanie tych wszystkich przestępstw. W pracy skupiono się raczej na opisie głównych obszarów działalności grup przestępczych, jak „pranie pieniędzy”, czy szeroko rozumiane przestępstwa narkotykowe, które okazały się być dla ustawodawcy tematem na tyle obszernym, że postanowił poświęcić mu odrębną ustawę. Jej przepisy dotyczące m.in. handlu tymi substancjami również zostaną opisane w tym rozdziale. Kolejną istotną częścią tego rozdziału stanowić będą nowe metody eliminowania przestępczości zorganizowanej, takie jak instytucja świadka koronnego, anonimowego, czy też działania operacyjne policji w postaci zakupu kontrolowanego i przesyłki niejawnie nadzorowanej. Niektóre z tych zagadnień nie zostaną opisane wyczerpująco, co jest usprawiedliwione przez ich utajniony charakter. Wraz z ich omówieniem dojdzie natomiast do krótkiej analizy i przestawienia ewentualnych wątpliwości dotyczących tych kontrowersyjnych metod. W związku z tym, że w obecnych czasach niemożliwa jest walka z przestępczością bez współpracy zagranicznej, wymaga to również poświęcenia części na scharakteryzowanie tej współpracy wraz z regulującymi ją aktami prawnymi.
W rozdziale 5 zostaną wymienione i opisane służby, zarówno polskie i zagraniczne, których zadaniem jest zwalczanie przestępczości zorganizowanej. Celem tej części pracy nie jest ocena tych instytucji, ale ustalenie celów działania, podstawowych zadań, a także instrumentów, jakie posiadają, by skuteczniej przeciwdziałać przestępczości. Wyjątek stanowią części poświęcone likwidacji WSI i powstaniu CBA, w których doszło do szerszego wywodu na temat ich działania.
Jak już wcześniej nadmieniono, w pracy dojdzie do scharakteryzowania polskiej przestępczości zorganizowanej oraz opisania instrumentów do walki ze wszelkimi przejawami tego zjawiska w naszym kraju. Intencją pracy jest pokazanie, że ich ilość jest na tyle wystarczająca, że wydaje się bezzasadne szukanie kolejnych metod. Znacznie lepszym rozwiązaniem jest lepsze przystosowywanie już istniejącego prawa oraz udoskonalanie pracy odpowiednich służb. Zamykające pracę wnioski końcowe stanowić będą zarazem próbę projekcji rozwiązań, jakie państwo polskie powinno podjąć w dziedzinie zwalczania przestępczości zorganizowanej w przyszłości.
