Spis treści
Wstęp.......................5
Rozdział I
Środki poprawcze stosowane wobec nieletnich.........8
1.1. Charakter prawny środka poprawczego...........8
1.2. Przesłanki stosowania bezwzględnego środka poprawczego....13
1.3. Rodzaje oraz typy zakładów poprawczych.............18
1.4. Instytucja warunkowego zawieszenia umieszczenia w zakładzie
poprawczym i przesłanki jego orzekania............21
1.5. Instytucja warunkowego zwolnienia oraz umieszczenie poza zakładem
poprawczym....................26
1.6. Warunkowe odstąpienie od wykonania orzeczenia........30
Rozdział II
Środki wychowawcze stosowane wobec nieletnich.........34
2.1. Środki wychowawcze nie zmieniające środowiska nieletniego.......34
2.1.1. Upomnienie...................34
` 2.1.2. Zobowiązanie do określonego postępowania.......35
2.1.3. Zobowiązanie do naprawienia wyrządzonej szkody......35
2.1.4. Zobowiązanie do wykonania określonych prac lub świadczeń
na rzecz pokrzywdzonego.............36
2.1.5. Zobowiązanie do przeproszenia pokrzywdzonego........36
2.1.6. Zobowiązanie do podjęcia nauki lub pracy........37
2.1.7. Zobowiązanie do uczestniczenia w zajęciach o charakterze
wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym....38
2.1.8. Zobowiązanie do powstrzymania się od przebywania w
określonych środowiskach lub miejscach..........38
2.1.9. Zobowiązanie do zaniechania używania alkoholu lub innego
środka w celu wprowadzania się w stan odurzenia......39
2.1.10. Nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekunów........39
2.1.11. Nadzór organizacji młodzieżowej, społecznej, zakładu pracy
lub osoby godnej zaufania – udzielających poręczenia......40
2.1.12. Nadzór kuratora...............41
2.2. Środki wychowawcze zmieniające częściowo środowisko wychowawcze
nieletniego.......................43
2.2.1. Skierowanie do ośrodka kuratorskiego.........43
2.2.2. Skierowanie do organizacji społecznej lub instytucji zajmujących
się pracą z nieletnimi.................44
2.3. Środki wychowawcze całkowicie zmieniające środowisko wychowawcze
nieletniego.......................45
2.3.1. Umieszczenie w rodzinie zastępczej.........46
2.3.2. Umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub w
młodzieżowym ośrodku socjoterapii..........46
2.3.3. Umieszczenie w ośrodku szkolno – wychowawczym....47
2.4. Środki wychowawcze pełniące rolę zabezpieczającą.........47
2.4.1. Zakaz prowadzenia pojazdów...........47
2.4.2. Przepadek rzeczy uzyskanych w związku z popełnieniem czynu
karalnego...................48
Rozdział III
Etiologia przestępczości nieletnich...............49
3.1. Rodzina a zachowanie przestępcze nieletnich...........49
3.1.1. Alkoholizm, narkomania i przemoc w rodzinie a przestępczość
nieletnich...................50
3.1.2. Szkoła a przestępczość nieletnich............52
3.2. Patologie społeczne mające wpływ na przestępczość nieletnich...53
3.2.1. Alkohol a przestępczość nieletnich...........54
3.2.2. Narkotyki a przestępczość nieletnich............55
3.3. Inne czynniki mające wpływ na przestępczość nieletnich.......56
3.3.1. Środki masowego przekazu..............56
3.3.2. Zbiorowość nieletnich przestępców...........57
Rozdział IV
Struktura i dynamika przestępczości nieletnich – analiza danych
statystycznych o przestępczości nieletnich w latach 1993 – 2003.....60
4.1. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu.............60
4.1.1. Zabójstwa – art. 148 k.k................60
4.1.2. Uszczerbek na zdrowiu – art. 156 k.k...........64
4.1.3. Udział w bójce lub pobiciu – art. 158 k.k...........66
4.2. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości.......69
4.2.1. Zgwałcenie – art. 197 k.k..............69
4.3. Przestępstwa przeciwko mieniu..............72
4.3.1. Kradzieże – art. 278 k.k.............72
4.3.2. Rozbój, kradzież rozbójnicza, wymuszenie rozbójnicze – art.
280, 281, 282 k.k...............75
4.3.3. Kradzież z włamaniem – art. 279 k.k.........78
4.4. Przestępstwa narkotykowe.................81
Zakończenie..............83
Bibliografia...............85
Wstęp
Przestępczość bez względu na to w jakiej formie występuje zawsze, burzy porządek i ład społeczny, wywołując wśród ludzi uczucie braku bezpieczeństwa i narastające poczucie zagrożenia. Najbardziej niepokojącym zjawiskiem jest bez wątpienia utrzymująca się na wysokim poziomie przestępczość nieletnich. Od lat dziewięćdziesiątych odnotowuje się wzrost sprawców i przestępstw, których dokonują oraz wzrost liczby czynów karalnych popełnianych przez dzieci i młodzież. Niepokój budzi brutalność w działalności sprawców oraz liczba nieletnich popełniających czyny karalne w wieku do 13 lat.
Problematyka wykraczania nieletnich poza granice prawa od bardzo dawna była przedmiotem różnorodnych badań i stanowiła przedmiot wielu dyskusji. Pomimo, iż przestępczości dzieci i młodzieży poświęcono już tak wiele uwagi to problem ten wciąż nie jest całkowicie rozwiązany i wymaga dalszej analizy.
Demoralizacja i przestępczość dzieci i młodzieży jest zjawiskiem trudnym, ale jest problemem, który można i należy zwalczyć. Są to zjawiska niepokojące społecznie, ale walka z nimi nie odznacza się tylko w ich zapobieganiu, ale również w zastosowaniu instrumentów procesowych. Dużą rolę odgrywa tu ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich, która zawiera środki procesowe służące zapobieganiu i zwalczaniu tych zjawisk. Środki procesowe idą w parze ze środkami materialno-prawnymi, czyli z wyodrębnionymi instytucjami takimi jak: sąd rodzinny, kurator i policja. Instytucje te nastawione są na wychowanie młodych ludzi, ale także wymierzają im kary, które mają służyć zwalczaniu i zapobieganiu demoralizacji i przestępczości nieletnich.
Dużą rolę w zapobieganiu demoralizacji i przestępczości dzieci i młodzieży odgrywa rodzina i szkoła, ale także i państwo, które poprzez tworzenie jednostek do zwalczania tych zjawisk wyraża swoją troskę o prawidłowy rozwój i wychowanie nieletnich.
Praca ta, jak wskazuje jej tytuł jest próbą ukazania demoralizacji i przestępczości dzieci i młodzieży jako społecznie niepożądanego zjawiska. Niniejsze opracowanie składa się z czterech rozdziałów.
Rozdział pierwszy omawia środki poprawcze stosowane wobec nieletnich. Charakter prawny środka poprawczego oraz przesłanki stosowania bezwzględnego środka poprawczego. Rodzaje oraz typy zakładów poprawczych, instytucję warunkowego zawieszenia umieszczenia w zakładzie poprawczym i przesłanki jego orzekania, instytucję warunkowego zwolnienia oraz umieszczenie poza zakładem poprawczym, a także warunkowe odstąpienie od wykonania orzeczenia.
Rozdział drugi omawia środki wychowawcze stosowane wobec nieletnich. Środki wychowawcze nie zmieniające środowiska nieletniego, czyli upomnienie, zobowiązanie do określonego postępowania, naprawienia wyrządzonej szkody, wykonania określonych prac lub świadczeń na rzecz pokrzywdzonego, przeproszenia pokrzywdzonego, podjęcia nauki lub pracy, uczestniczenia w zajęciach o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym. Zobowiązanie do powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zaniechania używania alkoholu lub innego środka w celu wprowadzania się w stan odurzenia. Nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekunów, nadzór organizacji młodzieżowej, społecznej, zakładu pracy lub osoby godnej zaufania – udzielających poręczenia oraz nadzór kuratora. Środki wychowawcze zmieniające częściowo środowisko wychowawcze nieletniego, czyli skierowanie do ośrodka kuratorskiego, organizacji społecznej lub instytucji zajmujących się pracą z nieletnimi. Środki wychowawcze całkowicie zmieniające środowisko wychowawcze nieletniego, czyli umieszczenie w rodzinie zastępczej, w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub w młodzieżowym ośrodku socjoterapii oraz w ośrodku szkolno – wychowawczym. Środki wychowawcze pełniące rolę zabezpieczającą, czyli zakaz prowadzenia pojazdów oraz przepadek rzeczy uzyskanych w związku z popełnieniem czynu karalnego.
Rozdział trzeci omawia etiologię przestępczości nieletnich. Rodzinę a zachowanie przestępcze nieletnich, alkoholizm, narkomanię, przemoc w rodzinie, szkołę a przestępczość nieletnich. Patologie społeczne, alkohol, narkotyki oraz inne czynniki mające wpływ na przestępczość nieletnich. Środki masowego przekazu, a także zbiorowość nieletnich przestępców.
Rozdział czwarty omawia strukturę i dynamikę przestępczości nieletnich w oparciu o analizę danych statystycznych o przestępczości nieletnich w latach 1993 – 2003. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu (zabójstwa – art. 148 k.k., uszczerbek na zdrowiu – art. 156 k.k., udział w bójce lub pobiciu – art. 158 k.k.). Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości (zgwałcenie – art. 197 k.k.). Przestępstwa przeciwko mieniu (kradzieże – art. 278 k.k., rozbój, kradzież rozbójnicza, wymuszenie rozbójnicze – art. 280, 281, 282 k.k., kradzież z włamaniem – art. 279 k.k.) oraz przestępstwa narkotykowe.
