Spis treści
1. Pojęcie praw i wolności człowieka
1.1 Pojęcie praw człowieka
1.2 Pojęcie wolności człowieka
1.3 Źródła praw i wolności
2. Regulacja prawa wolności sumienia i wyznania w świetle obowiązujących przepisów prawa międzynarodowego
2.1 Dokumenty ONZ
2.2 Dokumenty Rady Europy
2.3 Prawo wspólnotowe
3. Ustawodawstwo wewnętrzne Polski
3.1 Konstytucja
3.2 Ustawodawstwo zwykłe
4. Problemy z praktyczną realizacją wolności sumienia i wyznania w Europie
4.1 Sekty i inne ruchy religijne
4.2 Dyskryminacja wolności sumienia i wyznania w Europie
Wstęp
Działalność jednostek i zbiorowości wyznaniowych, gwarantowana przez wolność sumienia i wyznania, wymaga ciągle jeszcze ochrony. Uzasadniają ją różnorodne przejawy nietolerancji i dyskryminacji oraz wystąpienia naruszające uprawnienia jednostek i kolektywów wyznaniowych. Obowiązek zapewnienia poszanowania tej wolności spoczywa na organach państwowych. Istotny wpływ na jej uznanie i ochronę w prawie wewnętrznym poszczególnych państw wywarło prawo międzynarodowe.
Przedmiotem ochrony jest prawo jednostki do samookreślenia religijno-światopoglądowego i postępowania zgodnego z nakazami swego sumienia. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie tego prawa, normowanej przez ustawy karne, jest zasada: nemo cogatur, nemo impediatur. Oznacza ona zakaz stosowania wszelkich form przymusu (siły fizycznej, groźby, wykorzystania stanu zależności) w sprawach religijnych czy światopoglądowych. Rozbieżności wywołuje kwestia możliwości używania różnych form przymusu przez rodziców wobec dzieci przy realizacji swych uprawnień wychowawczych w sprawach religijnych czy światopoglądowych. Cel stosowania przymusu może polegać na zmuszaniu jednostki do udziału w obrzędach i uroczystościach religijnych bądź na powstrzymywaniu jej od uczestnictwa w takich obrzędach. Ochrona obejmuje także decyzję osoby zmarłej określającą charakter jej pogrzebu. Szczególnego znaczenia nabiera zagwarantowanie prawa jednostki do swobodnego wystąpienia z organizacji o charakterze religijnym. Stąd zaprzeczeniem prawa do wolności sumienia i wyznania są przepisy przewidujące karalność herezji czy apostazji. Powszechne staje się uznanie za karalne ograniczanie obywateli w prawach politycznych, ekonomicznych, społecznych i cywilnych - z powodu przekonań religijnych czy ateistycznych. Przedmiotem ochrony stają się również uczucia religijne ludzi wierzących oraz na równi z nimi przekonania ateistyczne.
Ochrona obejmuje także działalność związków wyznaniowych. Zgodnie z zasadą równouprawnienia związków wyznaniowych, ochrona ta nie może podlegać stopniowaniu czy różnicowaniu, jak to ma miejsce w państwach, gdzie występuje religia panująca lub uprzywilejowana. Jej celem jest zapewnienie niezakłóconego odbywania obrzędów i udzielania posług religijnych, niedopuszczanie do profanacji przedmiotów i miejsc kultu oraz umożliwienie prowadzenia działalności samorządowo-organizacyjnej. Podobną ochroną powinna być objęta działalność nie wyznaniowych organizacji światopoglądowych i filozoficznych.
Problematyka wolności sumienia i wyznania jest niewątpliwie bardzo złożona i skomplikowana. Mimo postępujących procesów uniwersalizacji nadal istnieje (i tak już chyba pozostanie) wiele różnych poglądów i koncepcji dotyczących treści oraz znaczenia nie tylko określonych praw i wolności, ale także procedur służących ich ochronie. Dlatego zdając sobie sprawę z tego, że kompleksowa analiza wszystkich zagadnień związanych z opisywaną tematyką nie jest możliwa w ramach jednego opracowania.
Głównym celem niniejszej pracy było więc przedstawienie jedynie podstawowych założeń odnoszących się do problematyki wolności sumienia i wyznania, które w mniemaniu autora pozwolą na w miarę całościowe zapoznanie się z wielowątkowym, ale zarazem bardzo ciekawym tematem.
Całość rozważań podzielono na cztery działy. Pierwszy ma na celu zapoznanie z podstawowymi pojęciami, które odnoszą się do zagadnień związanych ze statusem jednostki w państwie i przysługującym jej prawom. Drugi natomiast stanowi pogłębioną analizę istniejących w świecie współczesnym międzynarodowych systemów ochrony wolności sumienia i wyznania. Rozdział trzeci poświęcony został wyłącznie polskiemu systemowi gwarancji oraz ochrony wolności i praw jednostki. Natomiast rozdział czwarty, ostatni, problemy z praktyczną realizacją wolności sumienia i wyznania zarówno w Polsce jak i w Europie.
W pracy wykorzystana została literatura dostępna w języku polskim. Cały zakres materiału był niezwykle przydatny przy poszerzaniu wiedzy z zakresu wolności sumienia i wyznania, jednak kilka pozycji okazało się niezwykle przydatnych. Wśród nich wymienić można: K. Motyka, „Prawa człowieka”, Lublin 1999, A. Łopatka, „Międzynarodowe prawo praw człowieka”, WSHiP, Warszawa 1998. W książce M. Pytlaka „Rozpoznać sektę”, Radom 2005 rozwinięty został w sposób niezwykle przejrzysty i dokładny temat sekt religijnych. Przy pisaniu pracy wykorzystane zostały również źródła prawa międzynarodowego i krajowego.
