Spis treści
Wstęp........................4
Rozdział I
Ustalenia terminologiczne...............6
1.1. Poczucie powinności moralnej dzieci i młodzieży.........6
1.2. Rozwój społeczny dzieci i młodzieży............9
1.3. Kształtowanie systemu wartości dzieci i młodzieży........12
1.4. Socjalizacja – uspołecznienie dzieci i młodzieży.........14
Rozdział II
Rozwój społeczno – moralny dzieci i młodzieży w ujęciu
psychologiczno - społecznym................22
2.1. Wybrane aspekty rozwoju społeczno – moralnego dzieci
i młodzieży..................22
2.2. Koncepcje rozwoju moralnego dzieci i młodzieży......24
Rozdział III
Procesy socjalizacji dzieci i młodzieży.............33
3.1. Rola środowiska rodzinnego................33
3.2. Rola środowiska szkolnego..............34
3.3. Rola środowiska rówieśniczego...............38
Rozdział IV
Metodologia badań własnych...............43
4.1. Cele badań, problematyka................43
4.2. Metody, techniki i narzędzia badawcze...........46
4.3. Teren i przebieg badań.................49
Rozdział V
Analiza wyników badań własnych..............51
5.1. Charakterystyka badanej zbiorowości.............51
5.2. Uzyskane wyniki badań..............54
5.3. Wnioski...................65
Zakończenie......................
Bibliografia...................
Spis tabel......................
Aneks........................
Wstęp
Uświadomienie sobie przez dziecko posiadanych możliwości fizycznych i intelektualnych – przy jednoczesnym obserwowaniu ludzi, w tym upatrzonych przez siebie wzorów osobowych z najbliższego i dalszego otoczenia – pozwala mu to ukierunkować swoje plany i dążenia, utorować sobie drogę do samorealizacji i samokreacji.
Zanim jednak dziecko wkroczy na drogę realizacji swoich planów i dążeń życiowych, musi najpierw zdobyć świadomość istnienia jako odrębnego bytu. Zdobywa ją w kontaktach z matką lub osobą zastępującą matkę, poprzez kontakt emocjonalny, który rozumiany jest jako wzajemne przenikanie się dwóch osób, poprzez uczestniczenie we wzajemnych stanach duchowych. Dzięki temu kontaktowi dziecko poznaje najpierw matkę, która stanowi dla niego interakcję prototypową, służącą jako kierunkowskaz w poznawaniu osób z najbliższego i dalszego otoczenia.
Poprzez zdobycie samoświadomości własnego istnienia, a także świadomości własnego „ja” dziecko staje się zdolne do określenia swojego miejsca wśród innych ludzi, a tym samym określenia swoich możliwości rozwojowych.
W procesie kształcenia postaw społeczno - moralnych dzieci nauczyciel zobowiązany jest do stwarzania takich sytuacji wychowawczych, które zachęcają do opiekowania się innymi ludźmi, a także innymi istotami żywymi. Sytuacje te posłużą do rozwijania wrażliwości dziecka na cierpienie, ból, samotność ludzi bądź zwierząt potrzebujących pomocy.
Czynności, które dziecko będzie podejmowało na rzecz określonych osób, mające na względzie ich dobre imię, zdrowie, majątek, życie oparte są w znacznej mierze na zjawisku empatii, a więc zdolności wczuwania się w stany psychiczne innych ludzi, rozumienia ich i współodczuwania z nimi.
W kształtowaniu właściwych postaw społeczno - moralnych dziecka podkreślić należy niebagatelną rolę nauczycieli. To właśnie nauczyciel stanowi dla dziecka wzór osobowościowy, wykorzystuje różne sytuacje do dokonywania przez dziecko wyborów, uczy odpowiedzialności za ich konsekwencje.
Nauczyciel pomaga także w dokonywaniu przez dziecko oceny zachowań i zjawisk oraz wyciąganiu wniosków. Dzięki temu dziecko uczy się właściwej hierarchii wartości moralnych, właściwej orientacji etycznej, poznaje wartości życia ludzkiego, swoje miejsce rodzinie i środowisku.
Tylko oddziaływania wychowawcze podejmowane przez nauczycieli, którzy sami kierują się w życiu i pracy zawodowej zasadami moralnymi, prawdą i dobrem, przyniosą efekty w postaci właściwych postaw społeczno - moralnych dzieci i przygotowania ich do aktywnego uczestniczenia we wszystkich dziedzinach życia. Z uwagi na powyższe tematyka niniejszej pracy jest nader aktualna. Praca składa się z pięciu rozdziałów.
W rozdziale pierwszym dokonano ustaleń terminologicznych. Omówiono poczucie powinności moralnej, rozwój społeczny, dojrzałość społeczną oraz uspołecznienie dzieci i młodzieży.
W rozdziale drugim scharakteryzowano rozwój społeczno – moralny dzieci i młodzieży w ujęciu psychologiczno – społecznym. Wybrane aspekty rozwoju społeczno – moralnego, koncepcje rozwoju moralnego oraz znaczenie rozwoju psychologiczno – społecznego dzieci i młodzieży.
W rozdziale trzecim omówiono procesy socjalizacji dzieci i młodzieży. Role środowiska rodzinnego, szkolnego oraz rówieśniczego dzieci i młodzieży.
W rozdziale czwartym zawarto metodologię badań własnych. Cele badań, problematykę, metody, techniki i narzędzia badawcze. Omówiono teren i przebieg badań.
W rozdziale piątym przedstawiono analizę wyników badań własnych, omówiono charakterystykę badanej zbiorowości.
