SPIS TREŚCI str.
WPROWADZENIE..3
1. PRAWA DZIECKA JAKO PROBLEM SPOŁECZNY
1.1 Dziecko jako obiekt w prawie międzynarodowym: historyczne ujęcie…6
1.2 Normatywne i instytucjonalne gwarancje praw dziecka………… 12
1.3 Prawa dziecka w szkole……………………19
1.4 Przejawy łamania praw dziecka w warunkach polskich…………25
2. METODOLOGICZNA STRONA PROWADZONYCH BADAŃ
2.1 Cel pracy, problematyka i założenia badawcze……........31
2.2 Metody, techniki i narzędzia badawcze………………....34
2.3 Dobór próby badawczej i sposób realizacji badań.......36
2.4 Socjograficzna charakterystyka badanej populacji......39
3. PREZENTACJA UZYSKANYCH REZULTATÓW BADAWCZYCH
3.1 Stosunek badanych uczniów do wykształcenia i szkoły......42
3.2 Szkoła w wyobrażeniach badanych uczniów……………………... 46
3.3 Najważniejsze obowiązki i prawa ucznia w opiniach badanych….. 50
3.4 Wiedza badanych na temat praw ucznia………………………….. 54
3.5 Funkcjonowanie praw ucznia w rzeczywistości szkolnej………… 56
3.6 Funkcjonowanie instytucji Rzecznika Praw Ucznia w badanych szkołach………………… 62
3.7 Nauczyciele wobec istoty i funkcjonowania praw ucznia………… 65
PODSUMOWANIE.. 71
BIBLIOGRAFIA. 74
WYKAZ TABEL... 77
ANEKS1.Kwestionariusz ankiety………80
2.Kwestionariusz wywiadu…………… 87
WPROWADZENIE
Niniejsza praca jest próbą przedstawienia problematyki praw dziecka z uwzględnieniem ich ewolucji aż po czasy współczesne. Jest również próbą porównania opinii uczniów z opiniami nauczycieli, by wykazać w jakim stopniu są one zbieżne. Dostarczy ona również płaszczyzny porównań w zależności od typu szkoły i poziomu kształcenia.
Według Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, uchwalonej 10.12.1948 roku przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych “...wszyscy ludzie są wolni i równi w swej godności i swoich prawach. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.” Cytat ten mówi o równych prawach wszystkich ludzi na świecie, lecz jednocześnie należy odnieść go także do dzieci. Wiadomo, że prawa dziecka jako prawa stanowione pojawiły się dopiero pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku. Przez wieki uważano bowiem, że dzieciństwo jest mało istotnym okresem w życiu człowieka, pełnym słabości zarówno fizycznej, jak i umysłowej.
Współcześnie, gdy mówimy o prawach dziecka, mamy na myśli indywidualne prawa dziecka- człowieka, jakie powinny być chronione przez państwo oraz możliwości egzekwowania tych praw. Podmiotem praw człowieka są również dzieci. Z punktu widzenia praw człowieka- wiek nie może być kryterium pozwalającym na dyskryminację w korzystaniu z podstawowych praw i wolności. Prawa przysługują dzieciom z racji ich człowieczeństwa i urodzenia. Są zatem przyrodzone, powszechne i niezbywalne. Nie należy ich utożsamiać z potrzebami emocjonalnymi. Potrzeby te są bardzo ważne, ale nie można ich zapewnić dziecku na gruncie prawa.
Dorosły człowiek może bezpośrednio od państwa żądać respektowania jego praw. Dziecko znajduje się w trudniejszej sytuacji, gdyż podlega nie tylko władzy państwowej czy szkolnej, ale i rodzicielskiej. Rodzice kierują dzieckiem i chronią je, co jest oczywiste i konieczne. Sytuacja komplikuje się, gdy dziecko ma poczucie, iż rodzice nie respektują jego praw. W przypadkach drastycznych naruszeń (przemoc) państwo przewidziało ingerencję we władzę rodzicielską i obronę interesu dziecka. Ingerencja prawna jest traktowana jako ostateczność. Drugim obok rodziny ważnym środowiskiem jest szkoła. Art.4 Ustawy o systemie oświaty mówi, że nauczyciel ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, a także szanowania godności ucznia. Dzieciom przysługują wszelkie uniwersalne prawa człowieka i podstawowe wolności oraz prawa zawarte dodatkowo w Konwencji o Prawach Dziecka. Muszą być one przestrzegane, lecz niestety nie zawsze oznacza to, że tak jest w rzeczywistości. Szczególną egzemplifikacją praw dziecka są prawa ucznia, ponieważ rola ucznia jest typowa dla wieku dziecięcego i młodzieżowego.
W niniejszej pracy spróbuję ukazać prawa dziecka i ich rozwój na przestrzeni wieków. Skoncentruję się również na prawach uczniów i spróbuję znaleźć odpowiedź na pytanie: “Czy prawa dziecka są przestrzegane w szkole?”. Dokonam także analizy porównawczej opinii na temat praw dziecka zebranych od uczniów różnych typów szkół oraz ich nauczycieli.
Za podstawę źródłową posłużą mi badania własne oraz akty normatywne ( Konstytucja RP, Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka, Konwencja o Prawach Dziecka, Karta Praw Ucznia, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ).
Pod względem konstrukcyjnym praca składa się z trzech rozdziałów. Rozdział 1 poświęcony jest prawom dziecka jako problemowi społecznemu. W rozdziale tym zarysowuję historyczną ewolucję praw dziecka, które musiało przejść długą drogę, by uzyskać swoją rangę w czasach współczesnych. Przedstawię tu prawa dziecka na arenie międzynarodowej, jak również prawa dziecka w Polsce. Odwołując się do praw dzieci w Polsce, uwzględnię prawa polskiego dziecka w szkole oraz postaram się przedstawić przejawy łamania praw dziecka w warunkach polskich.
Rozdział 2 stanowił będzie przybliżenie niektórych aspektów metodologii badań. Przedstawię w nim założenia badawcze, technikę badawczą i narzędzia badawcze, sposób doboru próby badawczej oraz charakterystykę demograficzno- społeczną.
Rozdział 3 przynosił będzie prezentację uzyskanych rezultatów własnych badań empirycznych, pogrupowaną według sekwencji problemowych, wśród których znajdą się m.in. stosunek badanych uczniów do wiedzy i własnej szkoły, wyobrażenia badanych na temat roli społecznej uczniów, wiedza na temat praw ucznia, funkcjonowanie praw ucznia dla różnych kategorii uczącej się młodzieży w szkołach ponadpodstawowych.
Całość pracy zamyka podsumowanie, w którym znajdą się wnioski i uogólnienia, do których upoważniał zgromadzony materiał empiryczny
