Wstęp..........................3
Rozdział I. Warunki zatrudniania dzieci w świetle prawnych unormowań międzynarodowych i krajowych...................6
1. Międzynarodowe unormowania prawne...............6
2. Krajowe unormowania prawne.................9
3. Wartości społeczne i pedagogiczne pracy dzieci w gospodarstwach domowych..........................18
Rozdział II. Zatrudnianie dzieci w indywidualnych gospodarstwach rolnych w świetle badań i wyników kontroli................22
1. Instytucje i organizacje działające na rzecz ochrony praw dziecka w Polsce....22
2. Zagrożenia związane z pracą dzieci w gospodarstwach rolnych. Analiza badań i kontroli Państwowej Inspekcji Pracy i Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.......................31
Rozdział III. Metodyka badań własnych..............39
1. Przedmiot, cele i problemy badawcze................39
2. Zastosowane metody, techniki i narzędzia badawcze............40
3. Organizacja i przebieg badań.................43
Rozdział IV. Przyczyny i skutki zatrudniania dzieci przy pracach rolno-hodowlanych w gospodarstwach indywidualnych w świetle badań własnych.......................47
1. Charakterystyka terenu badań i grupy badawczej.............47
2. Rodzaje prac wykonywane przez dzieci.............51
2.1. Prace domowe....................51
2.2. Prace rolno-hodowlane...................53
3. Przyczyny zatrudniania dzieci w gospodarstwach rolnych.........59
4. Korzyści i niebezpieczeństwa zatrudniania dzieci w gospodarstwach rolnych..60
Podsumowanie i wnioski.....................64
Bibliografia........................68
Aneksy...........................70
Wstęp
Na jednym z plakatów wydanych przez Rzecznika Praw Dziecka możemy przeczytać „Prawa człowieka zaczynają się od praw dziecka”.
Istnieje wiele definicji pojęcia „dziecko”. Z punktu widzenia pedagogiki „dziecko” definiowane jest jako „jednostka ludzka w najwcześniejszej fazie jej rozwoju” .
Z prawnego punktu widzenia „dziecko” to "każda istota ludzka poniżej 18 lat, chyba że wiek osiągnięcia pełnoletności jest w obowiązującym ustawodawstwie niższy od 18 lat" .
Najszerzej pojęcie „dziecko” rozumiane i definiowane jest przez kościół katolicki. Zgodnie z nauką papieża Jana Pawła II „dzieckiem jest się już od chwili poczęcia” .
Niezależnie od punktu widzenia i przyjmowanej definicji, dziecko powszechnie postrzegane jest jako istota, która wymaga szczególnej opieki i pomocy ze strony rodziców, nauczycieli i całego społeczeństwa. Według papieża Jana Pawła II „troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunku człowieka do człowieka" .
Prawa dziecka więc, to generalnie prawa człowieka, ograniczone prawami rodziców i brakiem zdolności do czynności prawnych osób niepełnoletnich. Prawa te realizowane są w konkretnej rzeczywistości i konkretnych środowiskach: w rodzinie, szkole, grupie rówieśniczej. Jednym z podstawowych praw należnych dzieciom jest opieka i ochrona , w szczególności w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia.
Tymczasem „miliony dzieci cierpią na skutek różnych form przemocy, występujących zarówno w społeczeństwach, gdzie panuje nędza, jak i w krajach rozwiniętych. W niektórych krajach już małe dzieci są zmuszane do pracy, otrzymują znikome wynagrodzenie, ponieważ nie mogą się w żaden sposób bronić, najłatwiej padają ofiarą szantażu i wyzysku.”
Również według UNICEF szczególnej uwagi wymaga, przybierające już zastraszające rozmiary zmuszanie dzieci do pracy. Na znacznych obszarach naszego globu, w wielu krajach mamy do czynienia z niewolniczą pracą dzieci, pracą przekraczającą ich możliwości fizyczne, z brutalnym pozbawianiem dzieci dzieciństwa przez zmuszanie ich do pracy przez 7 dni w tygodniu, po 12 - 14 godzin na dobę, w warunkach niebezpiecznych dla rozwoju psychicznego i fizycznego, a często i życia.
Z danych MOP wynika, że na całym świecie zarobkowo pracuje ok. 250 milionów dzieci w wieku od 5 do 14 lat. Z liczby tej ponad 50% przypada na kraje azjatyckie, ponad 30% - na Afrykę i 7 % na Amerykę Południową. Międzynarodowa Organizacja Pracy ustanowiła dzień 12 czerwca Światowym Dniem Sprzeciwu wobec Pracy Dzieci.
Zatrudnianie dzieci w Polsce jest dotychczas słabo rozpoznane i udokumentowane. Wiadomo jednak, że w Polsce zjawisko niewolniczego wykorzystywania dzieci do pracy najemnej nie występuje.
Wiadomo również, że zgodnie z tradycja pokoleniową, dzieci mieszkające na wsi od najmłodszych lat są przysposabiane przez rodziców do prac w gospodarstwie i w polu. Dorośli nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, że powierzanie małemu dziecku zajęć gospodarskich niejednokrotnie przekracza jego siły fizyczne. Niestety, są to często również prace narażające dzieci na utratę zdrowia i życia. Tylko w 2003 roku dzieci wiejskie stały się ofiarami prawie 1400 wypadków, powodujących często ich kalectwo, a nawet śmierć. Do większości wypadków z udziałem dzieci wiejskich dochodzi latem, podczas prac żniwnych.
Konieczne, zatem jest podniesienie świadomości osób dorosłych oraz dzieci mieszkających i pracujących w środowisku wiejskim na temat zagrożeń zdrowia i życia dzieci, jakie niosą ze sobą niektóre prace rolnicze.
Temat pracy został ujęty w czterech rozdziałach.
W pierwszym zawarty został przegląd i omówienie międzynarodowych i krajowych unormowań prawnych dotyczących ochrony praw dzieci, szczególnie w aspekcie ich zatrudniania.
W rozdziale drugim przedstawione zostały podstawowe instytucje, organy i organizacje, zajmujące się ochroną przed zatrudnianiem dzieci w Polsce, szczególnie dzieci ze środowisk wiejskich. Omówione zostały działania oraz wyniki kontroli tych instytucji i organów.
Rozdział trzeci poświęcony jest zaprezentowaniu celów i problemów badawczych pracy oraz omówieniu metodyki badań własnych.
W rozdziale czwartym zawarte zostały wyniki badań.
Praca zwieńczona jest podsumowaniem oraz wnioskami o charakterze legislacyjnym i prewencyjnym.
