Rozdział I: DIAGNOZA STANU ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO WRAZ Z SYNTEZĄ TEMATYCZNĄ. 6
1. POŁOŻENIE MIASTA I JEGO OBSZAR. 6
2. UWARUNKOWANIA HISTORYCZNE ROZWOJU MIASTA. 6
3. ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE. 8
3.1. Rzeźba terenu i warunki geologiczno gruntowe. 8
3.2. Warunki glebowe i użytkowanie gruntów. 8
3.3. Wody powierzchniowe. 9
3.4. Wody podziemne. 9
3.5. Warunki klimatyczne i aerosanitarne. 10
3.6. Środowisko. 10
4. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA. 11
5. INFRASTRUKTURA SPOŁECZNA. 13
5.1. Kultura. 13
5.1.1. Wartości i zasoby kulturowe miasta. 13
5.1.2. Działalności kulturalne. 14
5.2. Edukacja. 16
5.3. Sport i rekreacja. 21
5.3.1. Baza sportowa. 21
5.3.2. Kluby i organizacje sportowe działające na terenie Bełchatowa. 22
6. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA. 23
6.1. Komunikacja. 23
6.1.1. Powiązania z otoczeniem zewnętrznym. 23
6.1.2. Układ uliczny. 24
6.1.3. Komunikacja zbiorowa. 25
6.2. Wodociągi i kanalizacja. 26
6.2.1. Wodociągi. 26
6.2.2. Kanalizacja i oczyszczanie ścieków. 27
6.3 Gospodarka odpadami. 27
7. GOSPODARKA. 29
7.1. Podmioty gospodarcze. 29
7.2. Bezrobocie. 31
7.2.1 Długotrwale bezrobotni. 33
7.2.2. Struktura bezrobotnych. 33
Rozdział II: SYTUACJA FINANSOWA BEŁCHATOWA W DOBIE INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ. 36
1. ANALIZA SYTUACJI FINANSOWEJ. 36
1.1 Dochody budżetu. 36
1.2. Wydatki budżetowe. 40
1.3. Projekcja budżetu miasta Bełchatowa na lata 2006 - 2012. 44
2. MOŻLIWOŚCI POZYSKANIA ŚRODKÓW Z PROGRAMÓW POMOCOWYCH UE. 47
3. PERSPEKTYWY ROZWOJU. 51
3.1. Perspektywy rozwoju Bełchatowa w świetle procesu integracji europejskiej. 51
3.2. Wyzwania miasta. 51
3.2.1. Wyzwania cywilizacyjne. 52
3.2.2. Wyzwania demograficzne. 52
3.2.3. Wyzwania gospodarcze. 53
3.2.4. Wyzwania infrastrukturalne. 53
3.2.5. Wyzwania kulturalne. 54
3.2.6. Wyzwania społeczne. 55
3.2.7. Wyzwania ekologiczne. 55
Rozdział III: PODSTAWOWE PROBLEMY ROZWOJU MIASTA BEŁCHATOWA. 57
1. ANALIZA SWOT. 57
1.1. Atuty miasta. 57
1.1.1. Atuty wynikające z położenia, cech środowiska naturalnego i dziedzictwa historycznego. 57
1.1.2. Atuty wynikające z cech demograficznych i charakterystyki sfery
społecznej. 57
1.1.3. Atuty wynikające z charakterystyki gospodarki miasta. 58
1.1.4. Atuty wynikające z infrastrukturalnego zagospodarowania miasta. 59
1.2. Słabości miasta. 60
1.2.1. Słabości wynikające z położenia, cech środowiska naturalnego i dziedzictwa historycznego. 60
1.2.2. Słabości wynikające z cech demograficznych i charakterystyki sfery społecznej. 60
1.2.3. Słabości wynikające z charakterystyki gospodarki miasta. 61
1.2.4. Słabości wynikające z infrastrukturalnego zagospodarowania miasta. 62
2. ANALIZA I OCENA OTOCZENIA MIASTA. 63
Rozdział IV: STRATEGIA ROZWOJU MIASTA BEŁCHATOWA. 65
1. SFERA STRATEGICZNA GOSPODARKA. 67
2. SFERA STRATEGICZNA SPOŁECZEŃSTWO. 68
3. OBSZARY PRIORYTETOWE, CELE I WSKAŹNIKI REALIZACJI. 70
4. BANK POMYSŁÓW DO REALIZACJI POSTAWIONYCH ZADAŃ. 75
5. HARMONOGRAM REALIZACJI INWESTYCJI W WIELOLETNIM PLANIE INWESTYCYJNYM NA LATA 2005 2008. 89
PODSUMOWANIE. 96
Załączniki. 99
Spis tabel, rysunków, diagramów. 103
Bibliografia. 104
WSTĘP
Samorządy działające w realiach gospodarki rynkowej, powinny mieć zdolność wczesnego rozpoznawania zagrożeń i dostrzegania potencjalnych szans dla społeczności lokalnej. Rosnące znaczenie zarządzania strategicznego wynika, między innymi, z oddziaływania czynników zewnętrznych, wśród których ważną rolę odgrywają dynamika i ekspansywność jednostek terytorialnych, konkurujących w dostępie do rynku inwestorów, kapitału i innych środków.
Bełchatów, stolica powiatu, należy do najmłodszych i najbardziej dynamicznie rozwijających się miast centralnej Polski. Przełomowym momentem dla rozwoju miasta i regionu było odkrycie złóż węgla brunatnego. Optymistyczne perspektywy rozwoju całego miasta związane są z dalszym funkcjonowaniem i rozbudową kompleksu paliwowo-energetycznego, tj. kopalni i elektrowni Bełchatów, co stwarza dalszą możliwość rozwoju licznych już przedsiębiorstw współpracujących z nimi, w tym podmiotów gospodarczych prowadzonych przez osoby fizyczne. Od początku reaktywowania samorządu terytorialnego, Bełchatów wzmacniał wiodącą rolę w życiu społecznym, gospodarczym, kulturalnym i sportowym regionu. Wiele uwagi poświęcano rozwojowi infrastruktury technicznej. Dynamicznie realizowany był program rozwoju sieci wodociągowej, ciepłowniczej i gazowej miasta. Dynamika wzrostu gospodarczego spowodowała konieczność budowy drugiego wysypiska śmieci (prócz istniejącego wysypiska Bugaj), które powstało w Woli Kruszyńskiej. Sieć wodociągowa i kanalizacyjna systematycznie zwiększa swoja długość. Wskaźnik oczyszczania ścieków przemysłowych i komunalnych wynosi ok. 80%, ponadto miasto posiada rozbudowaną sieć drogową oraz najtańsze w Polsce tereny inwestycyjne w pełni uzbrojone.
Bełchatów jest bardzo aktywnym ośrodkiem działań inwestycyjnych. Jest to wynikiem potrzeb rozrastającej się aglomeracji i jej uwarunkowań infrastrukturalnych. Od roku 1992 przeznacza się na inwestycje ponad 25% ogólnych wydatków budżetowych. To pozwoliło Bełchatowowi znaleźć się w gronie miast najbardziej proinwestycyjnych.
Strategia rozwoju miasta Bełchatowa zawiera wartości i plany dla realizacji, których należy zrobić możliwie wiele, by zapisane w misji Bełchatowa cele zostały jak najszybciej osiągnięte. Strategia to dokument, który może wesprzeć działalność samorządu miejskiego oraz realizację polityki rozwoju gminy. Dokument zawiera następujące cele: rozwój i kształtowanie świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej mieszkańców, pobudzanie aktywności gospodarczej, podnoszenie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki gminy, zachowanie wartości środowiska przyrodniczego i kulturowego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń, kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego.
Celem pracy jest zaprezentowanie głównych zadań strategicznych, nastawionych na pokazanie perspektywistycznego rozwoju gospodarczego i społecznego. Nowe szanse, które otwierają się przed samorządami polskimi wraz z dostępem do funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, powinny zostać wykorzystane na drodze planowanego długofalowo rozwoju miasta. Stąd wynika potrzeba uporządkowania polityki rozwojowej Bełchatowa i przygotowania miasta do pozyskania środków strukturalnych, na wyrównanie szans rozwojowych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej.
Realizacji celu pracy podporządkowana jest jej struktura, w której zawiera się wstęp, trzy rozdziały merytoryczne i jeden rozdział empiryczny oraz podsumowanie.
Praca w pierwszych trzech rozdziałach zawiera materiał poznawczy dotyczący sytuacji stanu obecnego Bełchatowa, analizy sytuacji finansowej oraz podstawowych problemów rozwojowych miasta. W rozdziale I przedstawiona została sytuacja gospodarczo-społeczna Bełchatowa. W rozdziale II omówiony został budżet miasta, możliwości jego realizacji oraz perspektywy rozwoju po integracji europejskiej. W rozdziale III przeprowadzona została analiza problemów, z jakimi boryka się miasto, a które stoją na przeszkodzie w drodze do dalszego rozwoju gospodarczego. Wykorzystano również atuty miasta, które stanowią podstawę rozwoju Bełchatowa.
Część praktyczną pracy stanowi rozdział IV, zawierający strategię rozwoju miasta Bełchatowa. Ukazuje cel podstawowy oraz misję, jaką wyznaczyły władze miasta do realizacji w ciągu najbliższych lat. Strategia ta wskazuje również dwa podstawowe aspekty rozwoju miasta oraz wyznacza priorytety rozwojowe, podzielone na dwie główne sfery życia i działalności w mieście. Ta część pracy opiera się na materiałach pozyskanych z Urzędu Miasta w Bełchatowie, informacjach zawartych na stronie internetowej oraz publikacjach dostępnych w Miejskiej Bibliotece Publicznej. W pracy wykorzystane zostały:
metody krytycznej oceny literatury,
metody dedukcji,
metody analiz porównawczych,
metody statyczne,
metody graficznej prezentacji wyników,
metody weryfikacji wyników.
Wskazywane w pracy kierunki rozwoju, zostały określone na podstawie analizy i oceny potencjału wewnętrznego miasta oraz jego otoczenia. Uwzględniają więc m. in. takie czynniki, jak wysoki udział osób w wieku produkcyjnym oraz z wykształceniem średnim i wyższym wśród mieszkańców, przedsiębiorczość bełchatowian, zróżnicowaną gospodarkę, silny samorząd gospodarczy miasta, firmy w czołówce krajowych liderów przedsiębiorczości, bogatą ofertą kształcenia, dobre uzbrojenie miasta w sieci infrastruktury technicznej, zadowalający poziom usług komunalnych, bezpieczeństwo energetyczne miasta, układ urbanistyczny i zabytki architektury wpisane na listę UNESCO, położenie w węźle dróg krajowych o znaczeniu międzynarodowym czy atrakcyjność osiedleńczą miasta.
Zawarty w opracowaniu materiał stanowi rejestr koniecznych i pożądanych przeobrażeń miasta w różnych dziedzinach, zapewniający jego właściwy rozwój. Ze względu na podział kompetencji, przedstawione cele, zadania i projekty nie są możliwe do wykonania w całości przez władze miasta, dlatego też niezbędne jest ścisłe współdziałanie wszystkich zainteresowanych środowisk działających w mieście i na jego rzecz.
